- Mümkün olduğunda birincil ve yetkili kaynaklar tercih edilir.
- Tek bir anonim paylaşım, kritik iddia için yeterli kabul edilmez.
- Zamanla değişen bilgilerde kontrol tarihi önemlidir.
- Kaynak bulunamıyorsa belirsizlik gizlenmez.
Kaynak hiyerarşisi
Her kaynak aynı ağırlığa sahip değildir. Bilginin niteliğine göre aşağıdaki sıralama esas alınır:
- 1Birincil ve resmî kaynaklar
Hizmet sağlayıcının yayımladığı koşullar, doğrulanmış duyurular, resmî yardım sayfaları, teknik bildirimler ve yetkili kurum açıklamaları.
- 2Güvenilir ikincil kaynaklar
Birincil veriyi açık biçimde aktaran, tarihi ve yazarı belli yayınlar ile uzman kuruluşların açıklamaları.
- 3Doğrudan gözlem ve test
Sayfanın açılması, bağlantının yönlendirdiği alan adı veya mobil görünüm gibi editör tarafından kontrol edilebilen teknik durumlar.
- 4Kullanıcı bildirimi ve sosyal medya
İpucu olarak değerlendirilebilir; bağımsız doğrulama olmadan kritik bir sonucun tek dayanağı yapılmaz.
Birincil kaynak önceliği
Bir kampanya koşulu, giriş adresi, işlem kuralı veya hizmet kapsamı hakkında yazarken mümkünse bilgiyi doğrudan yayımlayan kaynağa bakarız. Başka bir sitenin özetini kopyalamak yerine, asıl koşulun güncel sürümü kontrol edilir.
Resmî kaynak bulunması, bilginin otomatik olarak eksiksiz olduğu anlamına gelmez. Belirsiz veya çelişkili bir ifade varsa bu durum okuyucuya aktarılır; yorum, kaynak metnin yerine geçirilmez.
Güncellik ve tarih kontrolü
Giriş bağlantısı, promosyon, oran, işlem süresi ve hizmet yöntemi gibi bilgiler hızlı değişebilir. Bu tür içeriklerde kaynağın yayımlanma veya güncellenme tarihi ile sayfanın kontrol tarihi birlikte değerlendirilir.
Eski bir duyuru hâlâ erişilebilir olsa bile güncel koşulları temsil etmeyebilir. Bu nedenle yalnızca arama sonucunda üstte görünmesine dayanarak kullanılmaz. Güncelliği doğrulanamayan bilgi açıkça sınırlandırılır veya içerikten çıkarılır.
Sosyal medya, ekran görüntüsü ve kullanıcı içeriği
Sosyal medya paylaşımları hızlı bilgi sağlayabilir; ancak hesap taklidi, bağlam kaybı ve sonradan silinme riski taşır. Paylaşımın hesabı, tarihi, tam metni ve mümkünse resmî kanallardaki karşılığı kontrol edilir.
Ekran görüntüsü tek başına değiştirilemez kanıt sayılmaz. Görselin hangi sayfadan, ne zaman ve hangi bağlamda alındığı açıklanamıyorsa kesin hüküm kurulmaz. Kullanıcı yorumları deneyim aktarımı olarak görülebilir; herkes için geçerli sonuç gibi sunulmaz.
Dış bağlantı ve yönlendirme kontrolü
Dış bağlantılar yayımlanmadan önce hedef adres, HTTPS kullanımı, alan adı yazımı ve yönlendirme zinciri bakımından kontrol edilir. Kısaltılmış bağlantılarda, kullanıcının yönlendirildiği son alan adını ayrıca kontrol etmesi gerektiği hatırlatılır.
Bir bağlantının daha sonra değişmesi veya üçüncü taraf içeriğinin kaldırılması mümkündür. Kırık, farklı bir hedefe yönlenen veya güvenlik riski taşıdığı düşünülen bağlantılar tespit edildiğinde kaldırılır ya da güncellenir.
Çelişen kaynaklar
Güvenilir görünen iki kaynak birbiriyle çelişiyorsa fark gizlenmez. Kaynakların tarihleri, doğrudan bilgiye yakınlıkları ve güncelleme geçmişleri karşılaştırılır. Kesin sonuca ulaşılamıyorsa en makul yorumun bir değerlendirme olduğu açıkça belirtilir.
Kritik bir iddianın yalnızca tek ve zayıf kaynağı varsa yayımlamayı ertelemek, yanlış kesinlik üretmekten daha doğru kabul edilir.
Atıf, alıntı ve özgünlük
Başka bir kaynaktan alınan fikir, veri veya kısa alıntı uygun biçimde belirtilir. Kaynak metin yeniden yazılsa dahi özgün bulgu başkasına aitse bu ilişki gizlenmez. Uzun kopyalar, kaynak sayfanın yerine geçecek ölçüde alıntı ve izinsiz görsel kullanımı tercih edilmez.
İçeriğin değeri, farklı sayfalardaki cümleleri birleştirmekten değil; bilgiyi doğrulayıp kullanıcı için anlaşılır bir bağlama yerleştirmekten gelmelidir.
Kaynak bulunamadığında ne yaparız?
Doğrulanabilir kaynak bulunamadığında tahmin, söylenti veya kişisel kanaat gerçek bilgi gibi yayımlanmaz. İçerik ya ertelenir ya da doğrulanamayan bölüm açıkça belirtilerek kapsam daraltılır.
Okuyucular, eksik veya daha güçlü bir kaynak gördüklerinde [email protected] adresinden bildirim yapabilir. Bildirimler otomatik olarak doğru kabul edilmez; aynı doğrulama sürecinden geçirilir.
Eksik veya hatalı bir bölüm mü gördünüz?
İlgili sayfanın adresini ve düzeltme gerekçesini paylaşın. Parola, SMS kodu veya ödeme bilgisi göndermeyin.